Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży

    Wszyscy chcemy, aby nasze dzieci wyrosły na mądrych, dobrych i szczęśliwych ludzi. Jest na to sposób – czytajmy dzieciom! Każdy rodzic chce przekazać swojemu dziecku to, co najlepsze. Chce, aby dobrze się rozwijało, nie miało problemów w przedszkolu, szkole, a na swojej drodze spotykało samych życzliwych ludzi. Aby tak się stało wcale nie trzeba stosować nowoczesnych metod lansowanych w wielu podręcznikach dla rodziców – można skorzystać z najprostszego sposobu wpływającego na osobowość dziecka – należy zachęcić dziecko do czytania książek. Wielu dorosłych ludzi choć umie czytać, nie czyta. Dlaczego? Ponieważ nawyk i potrzeba czytania muszą powstać w dzieciństwie. Czytanie książek jest zatem jedną z pierwszych inwestycji w rozwój dzieci. To między innymi w książce nasze dziecko znajdzie wskazówki , w jaki sposób zbudować swój własny system wartości. Każde dziecko bez względu na wiek powinno mieć codzienny kontakt z książką. Codzienne czytanie dziecku dla przyjemności jest czynnością prawdziwie magiczną, zaspokaja bowiem wszystkie potrzeby emocjonalne dziecka, znakomicie wspiera jego rozwój psychiczny, intelektualny i społeczny, jest jedną z najskuteczniejszych strategii wychowawczych, a przy tym przynosi dziecku ogromną radość i pozostawia cudowne wspomnienia. Ale to jeszcze nie koniec atutów głośnego czytania. Czynność ta jest łatwa, nie wymaga od nas, dorosłych, szczególnego przygotowania, jest przyjemna i inspirująca także dla czytającego, nic nie kosztuje, gdy korzystamy z biblioteki czy wymieniamy książki z innymi rodzicami, lub jest niedroga, gdy zaopatrujemy się w tanich księgarniach albo na wyprzedażach. Głośne czytanie ma ogromne znaczenie dla zdrowia emocjonalnego dziecka. Dziecko, któremu codziennie czytamy, czuje się ważne i kochane. Buduje to jego mocne poczucie własnej wartości – wewnętrzną siłę i wiarę w siebie, które wpłyną na jakość jego życia co najmniej tak znacząco jak zdrowy kręgosłup czy zdrowe oczy. Codzienne głośne czytanie buduje mocną więź między rodzicem i dzieckiem. Więź z najbliższą osobą jest jedną z najważniejszych potrzeb rozwojowych dziecka, warunkiem, by mogło wyrosnąć na zdrowego emocjonalnie i dojrzałego człowieka. Jeżeli rodzice nie znajdują czasu dla dziecka, nieświadomie narażają całą jego przyszłość.

   Brak więzi z rodzicami w dzieciństwie jest niemal gwarancją ogromnych życiowych problemów, natomiast mocna i zdrowa więź z nimi daje na całe życie silny fundament oraz osłonę przed złymi wpływami, na które dziecko będzie odporniejsze, mając pewność rodzicielskiej miłości i czerpiąc z bogatych zasobów własnego intelektu i wiedzy, zdobytych dzięki czytaniu.

   Kolejną grupę dobrodziejstw płynących z głośnego czytania stanowią korzyści językowe i umysłowe, które ściśle się łączą. Co jest najlepszą wizytówką każdego człowieka? Jego język. Używanie bogatego i pięknego języka, umiejętność prowadzenia ciekawej konwersacji, łatwość publicznego wypowiadania się w sposób jasny, logiczny i obrazowy to atuty w życiu społecznym. Dlaczego czytanie jest dzisiaj ważniejsze niż kiedykolwiek w przeszłości? Duża liczba dzieci bez umiaru korzysta z komputera. Dla wielu z nich jest to najatrakcyjniejsza forma spędzania wolnego czasu.

   Żyjemy w cywilizacji komputerów, badania naukowe wykazują szkodliwość zdrowotną nadmiernego korzystania z komputerów, czy telewizji przez dzieci. Wiele programów, gier wywołuje lęki i niepokój oraz znieczula na przemoc. Świat jest coraz bardziej skomplikowany, lawinowo przyrasta ilość informacji. Rozwój wiedzy i rynku pracy następuje coraz szybciej – ludzie, którzy nie czytają, mogą nie nadążać za tymi zmianami. Czytanie jest więc swego rodzaju antidotum dla umysłu i psychiki dziecka przeciwko wielu niepożądanym wpływom ze strony współczesnej cywilizacji. Głośne czytanie nie zastąpi jednak dziecku samodzielnego czytania. Specjaliści zajmujący się rozwojem dzieci i młodzieży w sposób szczególny podkreślają wpływ samodzielnego czytania na aktywizację pięciu obszarów kompetencyjnych: komunikacji, koncentracji, inteligencji emocjonalnej, emocji i odpoczynku.

Komunikacja

   Czytanie rozwija słownictwo, uczy wyrażać myśli i rozumieć sposoby mówienia innych ludzi. Im bogatszy język, tym sprawniejsze wyrażanie własnego zdania, lepsza umiejętność werbalizowania uczuć i potrzeb. Przeczytane w książkach historie uczą dostrzegania związków przyczynowo-skutkowych, odnajdywania zależności i wyciągania własnych wniosków. Jednym słowem, czytanie kształtuje umiejętność samodzielnego myślenia i formułowania myśli – kompetencje niezbędne do właściwego funkcjonowania społecznego.     

Koncentracja

   Obecnie psychologowie dziecięcy, wychowawcy, a także rodzice napotykają na coraz większe trudności w pracy z dzieckiem, co jest spowodowane brakiem umiejętności skupiania uwagi. Wynika to z rosnącej liczby bodźców, jaka otacza nas w codziennym życiu. Dzieci bywają niespokojne i nadmiernie pobudzone. Nieumiejętność skupienia się na rzeczach istotnych sprawia, że stają się niepewne siebie i trudno znoszą porażki. Ćwiczenie koncentracji uwagi to bardzo trudne zadanie, ale niezbędne do prawidłowego rozwoju intelektualnego.

Inteligencja emocjonalna

   Samodzielne czytanie wymaga od dziecka podjęcia wysiłku oraz wytrwania w nim dla osiągnięcia celu, jakim jest przeczytanie książki do końca.

Wyrabia w dziecku cierpliwość i umiejętność oczekiwania na nagrodę odroczoną w czasie. Nagrodę tym większą, że osiągniętą wyłącznie własną pracą. Realizowanie przez dzieci zadań z tzw. odroczonym efektem wpływa pozytywnie na rozwój ich inteligencji emocjonalnej, niezbędnej do prawidłowego funkcjonowania psychicznego. Kształtuje postawę cierpliwości, skupienia i refleksji nad tym, co się robi.

Emocje

    Treść książki często staje się pretekstem do rozmowy z rodzicami czy rówieśnikami na ważne dla dziecka tematy. Czytanie odpowiednich książek jest polecane jako forma leczenia psychoterapeutycznego dzieci nieśmiałych, nadmiernie agresywnych, z szeroko pojętymi trudnościami w rozwoju emocjonalno-społecznym. Książka może pomóc zarówno w poznaniu sytuacji, z którymi dziecko się nie zetknęło, jak też posłużyć za temat rozmowy o trudnych emocjach, których samo doświadcza. Czytanie uczy empatii i wrażliwości.

Odpoczynek

   Są dzieci, które mają spore trudności ze zrelaksowaniem się, wyciszeniem i odpoczynkiem od nadmiaru stymulacji i wrażeń. Czytanie książek to jeden z najlepszych sposobów relaksu. Podróż w świat wyobraźni daje wytchnienie i tak potrzebną współczesnym dzieciom ciszę. Nie ma wątpliwości, że czytanie jest niezbędne dla rozwoju dzieci. Na szczęście stanowi jedną z niewielu konieczności życiowych, która jest zarazem przyjemna. Sprzyja harmonijnemu rozwojowi intelektualnemu i emocjonalnemu oraz, co najważniejsze dla samego czytelnika, przynosi mnóstwo frajdy!

   Jako rodzice kibicujcie swoim dzieciom w tej nauce. Spróbujcie traktować czytanie jak wartościową zabawę lub rozrywkę, którą przecież w gruncie rzeczy jest. Nauczcie się uznawać za sukces każdą sytuację, w której wasze dziecko samo sięga po książkę: ogląda okładkę, ilustracje, czyta. Propagujcie takie zachowania, okazując zainteresowanie, rozmawiając z dzieckiem o tym, co właśnie obejrzało i przeczytało. Pamiętajcie też, aby nigdy nie traktować czytania jak kary! Z praktyki zawodowej wiadomo, że niektórym rodzicom zdarza się, w odpowiedzi na złe zachowanie dziecka, stosować wariant kary „nie ma telewizji, komputera – będziesz czytać!”. Kto polubi coś, co musi robić za karę? Kupując dzieciom zabawki edukacyjne i zapisując je na zajęcia mające rozwijać ich zainteresowania, pamiętajcie, że czytanie książek także zaspokaja wiele dziecięcych potrzeb, a nam rodzicom ułatwia życie. Czytanie książek nie jest lekarstwem na wszystkie trudności dzieci w nauce, ale niewątpliwie jest jednym z najlepszych sposobów na ich uniknięcie. Pamiętajcie, czytanie to także świetna zabawa! Jak pisała Wisława Szymborska "czytanie książek to najpiękniejsza zabawa, jaką sobie ludzkość wymyśliła". Trzeba jednak zacząć czytanie od najwcześniejszych lat życia, by wciągnąć się w tę zabawę i czerpać z niej radość. Podsumowując możemy powiedzieć, że:

• Czytanie jest umiejętnością niezbędną we współczesnym świecie.
• Odgrywa znaczącą rolę we wszystkich fazach rozwoju człowieka.
• Osoby, które opanują tę umiejętność i często sięgają po książki, lepiej radzą sobie w życiu.

Literatura: Hazard P. – Książki dzieci i dorośli, Warszawa: PWN, 1998. Papuzińska J. – Dziecięce spotkania z literaturą, Warszawa : Wydawnictwo Centrum Edukacji Bibliotekarskiej, Informacyjnej i Dokumentacyjnej, 2007. Papuzińska J. - Książki, dzieci, biblioteka: z zagadnień upowszechniania czytelnictwa i książki dziecięcej, Warszawa: Fundacja "Książka dla Dziecka", 1992. Skrobiszewska H. - Książki naszych dzieci czyli o literaturze dla dzieci i młodzieży, Warszawa : Wiedza Powszechna, 1971

Referat wygłoszony podczas zebrania z rodzicami w dniu 31. 08. 2022r.