Edukacja przedszkolna wspomaga wszechstronnie aktywność dziecka, tak by w efekcie osiągnęło dojrzałość szkolną w rozwoju:

• · Fizycznym ( waga, wzrost, sprawność ruchowa, sprawność rąk itp.),
• · Psychicznym ( uwaga, pamięć, spostrzeganie, myślenie, mowa, emocje, potrzeby),
• · Społecznym ( zdolność do uczuć społecznych, współdziałanie, mniej konfliktów),

Ponieważ wtedy dziecko „jest wrażliwe i podatne na systematyczne nauczanie w klasie I

( wg Stefana Szumana).

WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNE PIĘCIOLATKÓW.

Pięciolatek potrafi:

- zwinnie biegać,

- skakać na dwóch nogach przed siebie,

- stać przez około 15 sekund z zamkniętymi oczami, nieruchomo na obu nogach, raczej nie chwiejąc

się,

- przejść, nie wypadając z trasy, po wąskiej dróżce o szerokości około 25 cm, może utrzymać

równowagę przy pomocy rąk,

- zrobić trzy przysiady samodzielnie; podnosząc się z nich, może nieco chwiać się,

- dość szybko, bez trzymania się poręczy, wchodzić i schodzić ze schodów naprzemiennie.

 

Rozwój ruchowy jest m.in. efektem zabaw ruchowych organizowanych w przedszkolu. Dziecko uczestnicząc w takich zabawach, uczy się zasad, prawidłowości – uczy się zwracać uwagę na inne dzieci. Następuje rozwój fizyczny i społeczny. Większość zabaw ruchowych, oprócz rozwoju układu kostnego, mięśniowego, krążenia, oddechowego itp., wspomaga orientację w przestrzeni – dzieci poprzez własny wysiłek uczą się i zapamiętują ważne dla tej orientacji słowa: pod, nad, za, w górze, w dole, z prawej, z lewej, obok itp.

 

Poziom sprawności i koordynacji pracy rąk jest szczególnie ważny w pracy szkolnej dziecka, zwłaszcza w początkowym okresie kształcenia. Trudności w tempie i jakości pracy (tzw. brzydkie pismo)mogą skutkować niechęcią do szkoły jako instytucji przez cały okres kształcenia.

W trakcie rozwoju dziecko najpierw wykonuje duże ruchy, a dopiero potem nabiera umiejętności wykonywania drobnych ruchów manipulacyjnych ( lepienie, układanie klocków, rysowanie, pisanie ).

Te duże – to ruchy związane z czynnościami samoobsługowymi – samodzielne jedzenie, rozbieranie się i ubieranie oraz czynności higieniczne ( czesanie się, mycie rąk i ciała, mycie zębów, korzystanie z toalety itp.). Często dzieci wyręczane w tym zakresie przez rodziców nie dają sobie samodzielnie rady z wykonywaniem tego typu czynności i niezbyt wiadomo, czy jest to brak wprawy, czy też są to początki zaburzeń sprawności rąk.

 

W zakresie czynności samoobsługowych pięciolatek potrafi:

- samodzielnie rozebrać się dość płynnie;

- może mieć kłopoty z samodzielnym ubieraniem się ( trudności w samodzielnym zakładaniu elastycznych rajstop, wkładaniem bluzki lub swetra z małym otworem na szyję; ma jeszcze prawo wkładać ubranka „tył do przodu” lub na lewą stronę); zakłada kurtkę, czapkę, szalik, buty, ale nie wiąże jeszcze kokardki, nie wyrównuje ubrania na sobie;

- samodzielnie je łyżką, widelcem, raczenie posługuje się nożem, pije z kubka, trzyma w ręce i je kanapkę, sprząta ze stołu;

- potrafi umyć i wytrzeć ręce, buzię – ale jeszcze ruchy te nie są płynne ( są raczej sztywne), w kąpieli myje ciało mydłem, nie potrafi umyć sobie głowy, wyciera się, ale jeszcze niestarannie ( nie potrafi przerzucić ręcznika i wytrzeć pleców, nóg z tyłu);

- myje zęby pod kontrolą ( sam czyści zęby tylko z przodu i bardzo krótko), czesze włosy (nie na całej głowie, ponieważ ma jeszcze zbyt krótkie rączki;

- wymaga jeszcze czasem pomocy w toalecie (krótkie rączki).

 

W zakresie sprawności rąk pięciolatek potrafi:

- dość sprawnie łączyć klocki typu lego i budować z nich proste obiekty;

- wylepiać z plasteliny narysowane kontury, robić kulki, wałeczki, lepić proste kształty przestrzenne – figury ( owoce, warzywa, ludziki itp.).

- nawlekać korale na żyłkę;

- przyklejać naklejki (jeszcze nie równo i często nie w tym miejscu);

- przecinać nożyczkami papier, ciąć po prostej (są to początki posługiwania się nożyczkami i czynności te sprawiają dzieciom jeszcze trudności);

- drzeć papier na małe kawałki i wyklejać nim kontury.

 

W zakresie czynności grafomotorycznych pięciolatek potrafi:

- prawidłowo trzymać ołówek, w trakcie rysowania opierać przedramię o stół, a drugą ręką trzymać kartkę;

- rysować linie pionowe, poziome i ukośne;

- odwzorować koło, krzyżyk, kwadrat, trójkąt, trapez.

- odwzorować szlaczki typu: \\\\\\\, ///////, I_I_I_I_, VVVVVV, XXXXXX, (ma trudności z rysowaniem szlaczków litero podobnych wymagających płynności ruchów ręki typu: UUUUUU, CCCCCC, nnnnn itp.

- kolorować obrazki, wypełniać kolorem kontury, ma prawo wychodzić poza kontur;

- rysować rysunek zgodny z podanym tematem: postacie na rysunkach mają podstawowe części ciała, proporcje zbliżone do prawidłowych, kończyny i tułów mają odpowiednią grubość (nie w postaci pojedynczej kreski), występują elementy krajobrazu, barwy zaczynają być zgodne z rzeczywistością.

- malować kredkami, malować farbami używając pędzla, patyka i innych przyborów.

 

WŁAŚCIWOŚCI PSYCHICZNE PIĘCIOLATKÓW.

Właściwości psychiczne to:

• · Procesy poznawcze – dzięki nim zdobywamy i przechowujemy informacje o świecie oraz przez operowanie informacjami – tworzymy nowe.
• · Procesy regulacyjne dzięki nim podejmujemy i ukierunkowujemy naszą aktywność, w odpowiedni sposób zachowujemy się.

Informacje o świecie można odbierać, zbierać tylko wówczas, gdy zwrócimy na nie uwagę.

Uwaga pięciolatka jest:

• · Mimowolna – to nie dziecko, ale zmiany w otoczeniu sterują uwagą, przyciągają ją i utrzymują.
• · Krótkotrwała – na czynnościach go interesujących skupia uwagę do kilkunastu minut lub dłużej, na innych – kilka.
• · Niepodzielna – dziecko nie potrafi skoncentrować się na kilku bodźcach, lecz wyłącznie na jednym, chyba że bodźce lub czynności są mu dobrze znane.
• · Koncentracja uwagi jest silna na ważnym dla dziecka zadaniu, tak że nie odbiera wówczas innych bodźców, w innych sytuacjach koncentracja uwagi jest niewielka.

Pamięć pięciolatka jest:

• · Mimowolna – dziecko zapamiętuje przypadkowo to, co je ciekawi, to, co się zdarzyło, a nie to, co jest obiektywnie ważne.
• · Mechaniczna – dziecko zapamiętuje w sposób dosłowny, w tej samej kolejności, w tym samym układzie; nie potrafi być jeszcze krytyczne w stosunku do zapamiętywanych treści.
• · Krótkotrwała w odniesieniu do informacji mało ważnych dla dziecka, długotrwała, gdy informacje mają duży ładunek emocjonalny (bajki, teatrzyki, piosenki itp.).

 

Spostrzeżenia wzrokowe. Pięciolatek:

- spostrzega jeszcze dość chaotycznie, w sposób nieuporządkowany, przypadkowy;

- na obrazkach spostrzega do kilkunastu elementów, niektóre czynności (na podstawie zależności między czynnościami np. ciała lub usytuowania elementów względem siebie itp.); nie spostrzega jeszcze zależności przestrzennych między elementami obrazka (mówi np.: ptaszek lata, samochód jedzie, a nie : ptaszek lata nad drzewem, samochód jedzie po ulicy).

- spostrzega w sposób na tyle analityczno – syntetyczny, że potrafi: różnicować kształty liter drukowanych, cyfr (ma prawo mylić jeszcze ich ukierunkowanie), kształty podstawowych figur geometrycznych, potrafi budować proste budowle według załączonego wzoru, odwzorować kwadrat z narysowaną przekątną.

- spostrzega od 5 do około 8 różnic między podobnymi obrazkami.

- spostrzega podstawowe części człowieka (zwierzęcia, mebli itp.), ale nie spostrzega dobrze usytuowania ich względem siebie, ani podstawowych cech (w rysunkach brak odpowiednich proporcji, kończyny rysowane w postaci kresek – tzw. Jednowymiarowość itp.).

 

Spostrzeżenia słuchowe. Pięciolatek:

- rozumie czytany tekst – lubi słuchać, kiedy mu się czyta.

- w wyuczonym wierszu odtwarza rymy.

- potrafi podzielić (po ćwiczeniach) zdanie trzy-, czterowyrazowe na wyrazy (jeszcze bez spójników i przyimków).

- potrafi (po ćwiczeniach) podzielić wyraz na dwie, trzy sylaby.

- po pewnym treningu potrafi wydzielić samogłoskę i spółgłoskę w nagłosie.

- nie wyodrębnia jeszcze głosek w wygłosie.

- potrafi pokazać na obrazkach lub w otoczeniu przedmioty, w których nazwy zaczynają się na podaną głoskę.

- potrafi tworzyć proste rymy, odtwarzać proste rytmy.

 

Myślenie zależy od:

- ilości i jakości informacji (rola środowiska domowego i przedszkolnego);

- zdolności do ich przetwarzania zależnej od wrodzonych możliwości (inteligencja) i od wieku;

- doświadczeń i ćwiczeń w operowaniu i przetwarzaniu informacji.

 

Jak myśli pięciolatek?

- ma duże trudności z przyswojeniem informacji dotyczących: przestrzeni, czasu (pory dnia, dni tygodnia, pojęcia: wczoraj, dziś, jutro), ale zna i różnicuje pory roku.

- potrafi porównywać pod kątem różnic (zwykle skupia się na barwie, wielkości i czynnościach typu: samolot lata, a samochód jeździ)

- potrafi porównywać pod kątem podobieństw (czynności i podobne elementy, np. samochód jedzie po ziemi i samolot też może jechać po ziemi, samochód ma okna i samolot też).

- potrafi klasyfikować ze względu na dwa, trzy kryteria.

- definiuje, biorąc pod uwagę funkcje (stół – to do jedzenia, piłka – to do grania itp.), rzadko opisuje definiowaną rzecz.

- myśli często w sposób skojarzeniowy.

- myślenie życzeniowe jest często dla dziecka myśleniem prawdziwym.

- w myśleniu nie uwzględnia jeszcze przekształceń materiału, opiera się głównie na cechach wyglądu zewnętrznego (nie ma jeszcze odwracalności myślenia, np. stwierdziwszy taką samą liczbę elementów w dwóch różnych zbiorach, uważa, że po zsunięciu elementów jednego zbioru na kupkę liczba elementów zmienia się – np.: na kupce jest więcej elementów, bo jest gruba, a te inne są rozłożone).

 

 

 

W myśleniu matematycznym pięciolatek:

- przelicza zbiór składający się z 10 elementów (licząc – dotyka elementy), rzadko przekracza próg dziesiątkowy; wystarczy, gdy przeliczy do 5.

- ostatni liczebnik odnosi do wielkości zbioru (np. Tu jest sześć klocków) – potrafi podać określoną liczbę np. kredek.

- potrafi na polecenie dokładać (dodawać) i zabierać (odejmować) elementy zbioru, podając wynik liczy na konkretach (bardzo rzadko w pamięci); dodać do 5, czasem do 7.

- rozumie pojęcia: więcej, mniej, tyle samo, ile; nie rozumie jeszcze pojęć: o tyle więcej, o tyle mniej, tyle razy mniej lub więcej.

- rozpoznaje podstawowe figury geometryczne i jest osłuchany z ich nazwami (zaczyna rozumieć pojęcia: koło, kwadrat, trójkąt).

- nie rozwiązuje jeszcze prostych zadań tekstowych.

- nie rozumie jednostek miar (myli pojęcia kilogramy, centymetry itp.).

 

Mowa pięciolatka służy do porozumiewania się. Pełni funkcję komunikacyjną zarówno z dorosłymi, jak i z dziećmi. W wieku 4-5 lat zarówno słownik bierny (rozumienie słów), jak i czynny (posługiwanie się słowami) dziecka znacznie powiększa się i jest uwarunkowany kulturowo.

Do wieku 5 lat dzieci mają prawo niewyraźnie jeszcze artykułować głoski. Jeżeli nie mają wad wymowy, to po skończeniu 5 lat zaczynają mówić prawidłowo. Te zaś, które nadal mówią nieprawidłowo, powinny się znaleźć pod intensywną opieką logopedyczną, by w szkole mówiły prawidłowo, ponieważ dzieci piszą tak, jak mówią (np. plawa leka oznacza u dziecka samodzielnie piszącego, a nie wymawiającego głoski r „prawą rękę”).

 

W zakresie mowy pięciolatek:

-prawidłowo wymawia głoski.

- nazywa przedmioty, czynności, sytuacje, potrafi je opisać przy pomocy przymiotników.

- wypowiada się zdaniami, potrafi przedstawić przebieg zdarzenia, opisać, co się stało, co mu dolega, dlaczego płacze, cieszy się itp.

- rozumie treść poleceń, rozumie podstawowe pojęcia dotyczące sytuacji w grupie, w domu, w przedszkolu.

- pyta się o nieznane słowa, chce je rozumieć.

 

Emocje są dla dziecka głównym motywem działania. Emocje pięciolatka są:

- silne, gwałtowne, trudne do opanowania przez dziecko.

- zwykle krótkotrwałe; jak zostawić dziecko w spokoju, to zazwyczaj mijają szybko.

- zmienne – stosunkowo łatwo płacz przechodzi w śmiech i odwrotnie.

- spontaniczne, wyraziste – dziecko nie panuje nad ekspresją emocji.

 

Ponieważ dziecko ma za sobą pięć lat doświadczeń w ekspresji i przeżywaniu emocji, to zaczyna:

- rozumieć, że rodzice przyjdą po nie do przedszkola – zmniejsza się znacznie lęk separacyjny i dziecko wycisza się po odejściu rodziców.

- liczyć się z rówieśnikami i chcąc się z nimi bawić coraz rzadziej obraża się, złości, płacze.

- przewidywać reakcje dorosłych na skutki swej działalności – zaczyna zależeć mu na pochwale, stara się więc skończyć rozpoczętą pracę.

- próbować pokonywać trudności, o ile nie przerastają znacznie jego możliwości i cieszy się, gdy „zwycięży”.

WŁAŚCIWOŚCI SPOŁECZNE PIĘCIOLATKÓW

Wszystkie dzieci powyżej 4 roku życia zaczynają mieć potrzebę kontaktów z rówieśnikami. Przedszkole zaspokaja tę potrzebę. Dzieci wspólnie bawią się, w zabawie zaczynają naśladować swoje zachowania, rozwijają mowę, zdobywają informacje, umiejętności. Chcąc uczestniczyć w zabawie, powoli zaczynają na tyle kontrolować swe zachowania, by inne dzieci chciały wspólnie z nimi się bawić. W kontaktach z rodzicami dzieci są całkowicie od dorosłych zależne, natomiast akceptacja przez rówieśników zależna jest od samego dziecka, od jego zachowania. Dzieci uczą się więc współdziałania, współpracy, rozwiązywania konfliktów. Powoli zaczynają czuć się członkami grupy. Ponadto dzieci, porównując się z innymi rówieśnikami, zaczynają uświadamiać sobie podobieństwa i różnice między sobą a innymi dziećmi – każde z dzieci kształtuje obraz własnej osoby – kształtuje się samoocena i poczucie własnej wartości.

KAŻDY Z NAS JEST INNY, A NIE LEPSZY CZY GORSZY OD INNYCH.

W zakresie rozwoju społecznego pięciolatek:

- próbuje bawić się zgodnie z innymi, bez ciągłych bójek, konfliktów, skarg.

- rzadziej obraża się, złości, płacze, rzadziej odchodzi od grupy.

- bawi się w grupce, jest przez inne dzieci zapraszany do wspólnej zabawy.

- zaczyna przejmować się uczuciami innych rówieśników – pociesza, pomaga, okazuje współczucie, ale jeszcze tak jak inni dokucza i przezywa niektóre dzieci.

-mniej skarży, potrafi czasem bez interwencji dorosłego przeprosić inne dziecko.

- zaczyna stosować się do poleceń skierowanych przez nauczyciela do całej grupy.

 

Wymienione umiejętności społeczne zostały ujęte w celach nowej podstawy programowej.

 

LITERATURA:

- Bożena Janiszewska „Pięciolatek w przedszkolu”. Wychowanie przedszkolne i kształcenie zintegrowane. Wydawnictwo WSiP.

 

 

OPRACOWAŁA: Aleksandra Roch.